کمر درد و نقش نوار عصب و عضله در درمان کمر درد

کمر درد یکی از شایعترین شکایتهایی است که بیماران را به مطب پزشک می کشاند.

در بسیاری از موارد پزشکان برای بررسی و کشف علت درد بیمار و تصمیم گیری در مورد شیوه درمان ، از روشهای تشخیصی مختلفی کمک می گیرند از جمله گرافی ساده ، ام آر آی ،آزمایش خون وادرار و تست نوار عصب وعضله.

در این مقاله به بررسی نقش نوار عصب در بیماران کمردرد و تاثیر ان در اتخاذ روش درمانی مناسب می پردازیم.

کمردرد چیست؟

به طور معمول کمردرد به دردی گفته می شود که در محدوده دنده تحتانی تا چین تحتانی  باسن احساس شود.

کمردرد یک علامت است و می تواند بیانگر علل زیادی باشد.کمردرد می تواند محدود به ناحیه کمر باشد ویا درد به اندامهای تحتانی انتشار پیدا کند.

دردی که ناشی از درگیری ریشه های عصبی در ناحیه کمرباشد و به اندامهای تحتانی تیر بکشد و همراه با علائم حسی مانند گزگز و خواب رفتگی و اسپاسم عضلات کمر باشد را رادیکولوپاتی می گویند

رادیکولوپاتی می تواند همراه با علائم حرکتی مانند ضعف عضلانی نیز باشد.رادیکولوپاتی یکی از شایعترین تشخیصهایی است که به واسطه آن بیماران  برای تست نوار عصب و عضله به مراکز الکترومیوگرافی ارجاع می شوند.

گاهی وقتها به رادیکولوپاتی کمر، سیاتالژی ، درد سایتیک یا به اختصار سیاتیک هم گفته می شود.

علل رادیکولوپاتی چیست؟

رادیکولوپاتی علل زیادی دارد. شایعترین آنها ، ضایعات ساختاری هستند مانند فتق دیسک ، زوائد استخوانی ناشی از ساییدگی ، ضایعات فضاگیر مانند آبسه های ایپیدورال و دست اندازی تومر به مهره.

موارد کمتر شایع ،رادیکولوپاتی هایی هستند در سطوح میکروسکوپی و بدون وجود ضایات ساختاری رخ می دهند مانند نفوذ (انفیلتراسیون) ریشه عصبی توسط تومر یا بافت گرانولوماتوز ( به طور مثال سارکوئید) ،یا عفونت از جمله زونا  ،ویروس سایتومگال یا ویروس تبخال. علاوه بر اینها انفارکتوس ریشه عصبی در واسکولیتها و در دیابت نیزازعلل دیگر رادیکولوپاتی هستند که درآنها ضایعه ساختاری قابل مشاهده در تصویربرداری وجود ندارد.

نقش نوار عصب در رادیکولوپاتی چیست ؟

همانگونه که گفته شد بررسی درگیری ریشه های عصبی (رادیکولوپاتی) یکی از دلایل شایع انجام نوار عصب وعضله است.

حتی با وجود استفاده گسترده از ام آر آی ،الکترومیوگرافی کماکان نقش مهمی را در بررسی رادیکولوپاتی ایفا می کند.

اگر چه مطالعالت تصویر برداری مانند ام آر آی و سی تی اسکن در رادیکولوپاتی هایی که ناشی از ضایعات ساختاری هستند مانند هرنی (فتق ) دیسک ، جنبه تشخیصی دارند ،در رادیکولوپاتی هایی که ناشی از عفونت یا سایر موارد یاد شده در بالا باشند، نکته قابل توجهی رانشان نمی دهند .

در این موارد نوار عصب و عضله نقش برجسته ای را در تشخیص درست ایفا می کنند.

از طرفی گرچه ام آر آی ، نخاع و ریشه های عصبی و ارتباط آنها را با مهره و دیسکها به وضوح نشان میدهد ولی هیچگونه اطلاعاتی در خصوص نحوه عملکرد عصب به دست نمی دهد.

بنابراین الکترومیوگرافی (EMG) با قابلیت خود نه تنها در مشخص کردن محل ضایعه ، بلکه با توانایی خود در بررسی عملکرد ریشه عصبی ، مکمل آم آرآی در بررسی بیماران مبتلا به رادیکولوپاتی می باشد.

نوارعصب و عضله با مشخص کردن شدت درگیری ریشه عصبی و فعال یا غیرفعال بودن آسیب عصبی به پزشک معالج در راستای اتخاذ تصمیم درمانی درست ،کمک شایانی می کند.

علاوه بر درگیری ریشه های عصب در کمر (رادیکولوپاتی) ، بیماریهای دیگری نیز وجود دارند که می توانند به صورت درد کمر و اندامهای تحتانی و یا گزگز و خواب رفتگی اندامهای تحتانی بروز کنند از جمله ، درگیری شبکه عصبی لمبوساکرال ( پلکسوپاتی) ، نروپاتی عصب سیاتیک ، سندروم پیریفورمیس ، سندروم تونل تارس ، نورومای مورتون و دردهای عضلانی ناشی از نقاط ماشه ای ( سندروم درد مایوفاشیال)  .

بدیهی است که درمان موثر، منوط به تشخیص درست می باشد و نوار عصب و عضله در کنار شرح حال ، معاینه بالینی و روشهای تصویر برداری به افتراق رادیکولوپاتی از این موارد کمک بزرگی می کند.

آیا اگر نوار عصب و عضله نرمال باشد می توان گفت که رادیکولوپاتی وجود ندارد؟

الکترومیوگرافی نیز مانند سایر روشهای تشخیصی نقاط ضعفی دارد و قادر نیست تمام موارد رادیکولوپاتی را مشخص نماید که می توان به این شرایط اشاره کرد:

۱- اگر ضایه ریشه عصبی حاد باشد یعنی از شروع آن کمتر از ۱۰تا۱۴ روز  گذشته باشد و نوار عصب وعضله انجام شود ممکن است پاسخ نرمال باشد.

پس بهتر است چند هفته از شروع مشکل گذشته باشد و بعد الکترومیوگرافی انجام شود مگر اینکه پزشک خواسته باشد با تکرار نوار عصب ،تغییرات ایجاد شده را دنبال کند.

۲- اگر ضایعه ریشه عصبی به طور کامل دمیلینیتینگ (demyelinating) باشد نوار عصب و عضله نرمال خواهد بود.

ضایه عصبی به دو صورت ممکن است رخ دهد ، یکی تخریب رشته عصبی (axon loss) و دیگری تخریب غلاف اطراف رشته عصبی معروف به غلاف میلین که نقش روکش عایق را در رشته های سیم برق ، برای عصب بازی میکند.(demyelination) .

این مورد در رادیکولوپاتی ندرتا رخ می دهد ولی در صورت وجود ، نوار عصب نرمال خواهد بود.

۳- اگر تنها ریشه حسی درگیری داشته باشد ، نوار عصب نرمال خواهد بود.

رشته های عصبی بعد از خروج از نخاع به هم می پیوندند و ریشه های عصبی را ایجاد می کنند. ریشه عصبی قدامی ،حرکتی است و ریشه عصبی خلفی ،حسی  .اگر درگیری تنها در ریشه حسی رخ دهد مثلا اگر فتق دیسک تنها به ریشه حسی فشار وارد نماید ، علی رغم وجود علائم حسی و درد ،نوار عصب نرمال خواهد بود.

تنگی کانال کمر و نوار عصب و عضله

تنگی کانال کمر مشکل شایعی می باشد خصوصا در افراد مسن. بیماران اغلب دچار لنگش نروژنیک یا لنگش کاذب هستند یعنی در ایستادن وراه رفتن دچار درد ، گزگز و سنگینی پاها  می شوند که با نشستن یا خم شدن به جلو از بین میروند.

این شرایط ناشی از فشرده شدن متناوب ریشه های عصبی کمر رخ می دهند. از آنجا که علائم متناوب هستند و تنها با فشرده شدن ریشه های عصبی در حالت قائم ایجاد می شوند و آسیب دائمی به ریشه های عصبی وارد نمی شود ، یافته های الکترومیوگرافی خفیف هستند.

به عبارتی دیگر، نوار عصب وعضله در تنگی کانال نخاع ، خصوصا اگر ملایم یا متوسط باشد نرمال یا بینابینی خواهد بود.