خالی کردن زانو چیست؟ علل و عوامل آن و نقش نوار عصب و عضله در بررسی علل

خالی کردن زانو به معنی خم شدن ناگهانی و بدون اراده یک یا هر دو زانو می باشد که ممکن است ملایم باشد یا شدید بوده ، منجر به از دست رفتن تعادل و زمین خوردن شود.

گاهی اوقات ، بیماران از اصطلاح  ضعف زانوها یا بی ثباتی زانوها برای توصیف این شرایط استفاده می کنند. شیوع خالی کردن زانو در جمعیت عادی مشخص نیست.

در یک مطالعه ،حدود ۱۲ درصد افراد شرکت کننده ، حداقل یک بار خالی کردن زانو را در سه ماه گذشته ذکر کرده اند که در۱٫۵ درصد موارد منجر به افتادن شده است.

خالی کردن زانو اگر به طور مکرر اتفاق رخ دهد نیاز به بررسی، تشخیص علت زمینه ای و درمان مناسب دارد تا از خطر افتادن و آسیبهای جدی پیشگیری شود.

خالی کردن زانو می تواند با درد زانو همراه باشد ولی در اغلب موارد اینگونه نیست. علل خالی کردن زانو را میتوان به صورت زیر در نظر گرفت :

1. علل مرتبط با مفصل زانو مانند آسیب لیگامان صلیبی قدامی
2. علل مرتبط با ضعف عضلات مانند ضعف عضله چهارسر ران
3. علل مرتبط با سیستم عصبی محیطی مانند نروپاتی عصب فمورال
4. علل مرتبط با دستگاه عصب مرکزی مانند ام اس                                                          

الف : علل مربوط به زانو

شایعترین دلایل خالی کردن زانوها به آسیبهای خود مفصل زانو ربط پیدا می کنند. هرگونه آسیبی که به لیگامانها ، غضروفها و سایر قسمتهای زانو وارد شوند می توانند منجر به ضعف و خالی کردن زانو شوند :

1. پارگی لیگامان صلیبی قدامی (ACL)

لیگامانهای صلیبی ، ساختارهایی محکم از الیاف کلاژن هستند که در مرکز زانو قرار دارند و استخوانهای درشت نی (تیبیا ) و ران (فمور ) را به هم متصل می کنند.

در هر زانو دو عدد لیگامان صلیبی وجود دارد که به نامهای لیگامان صلیبی قدامی یا ACL و لیگامان صلیبی خلفی یا PCL  شناخته می شوند.

کار لیگامانهای صلیبی تامین ثبات مفصل زانو و جلوگیری از لغزش و چرخش غیرفیزیولوژیک و نا متعارف استخوانهای ران وتیبا نسبت به یکدیگر می باشد.

آسیب و پارگی لیگامان صلیبی قدامی معمولا در فعالیتهای ورزشی اتفاق می افتد و می تواند با آسیب سایر قسمتهای زانو نیز همراه باشد .

آسیب حاد ACL به صورت درد ،تورم و کاهش دامنه حرکتی زانو نمایان می شود . پارگی مزمن لیگامان صلیبی قدامی همراه با بی ثباتی زانو و خالی کردن زانو می باشد. 

• پارگی منیسکها

منیسکها ی زانو دو عدد غضروف هلالی شکل هستند که بین استخوانهای ران و درشت نی قرار دارند و باعث تسهیل حرکت مفصل زانو و تعدیل و توزیع فشار وارده به مفصل می شوند.

آسیب منیسک داخلی از منیسک خارجی شایعتر است و می تواند به صورت حاد و به دنبال چرخش و پیچش زانو در حالی که پا روی زمین قرار دارد رخ دهد یا به تدریج و ناشی از فرسایش و دژنره شدن غضروف.

آسیب منیسک علاوه بر درد زانو و تورم ، می تواند با خالی کردن زانو نیز همراه باشد. تصویر زیر پارگی منیسک داخلی را در تصویر برداری MRI  را نشان می دهد.

• آرتروز یا ساییدگی زانوها

ساییدگی زانو شایعترین علت درد زانو می باشد که از فرسایش و تخریب تدریجی غضروفهای هیالین ناشی می شوند. غضروفهای هیالین ساختارهای صافی هستند که انتهای استخوانهایی که باهم تماس دارند را می پوشانند وباعث حرکت آسان وبدون درد مفاصل می شوند.

ساییدگی زانو همراه با درد زانو خصوصا در قسمت داخلی زانو ، خشکی و سفتی مفصل و احساس سر و صدای مفصل می باشد. در بعضی موارد می تواند باعث خالی کردن زانو نیز بشود.

• پارگی لیگامانهای طرفی

لیگامنهای طرفی زانو در دو طرف زانو در قسمت خارجی و داخلی قرار دارند وبه لیگامان طرفی خارجی (LCL) و لیگامان طرفی داخلی (MCL) معروف هستند و وظیفه آنها تامین ثبات مفصل زانو و جلوگیری از حرکت روبه داخل وخارج استخوان ساق پا نسبت به استخوان ران می باشد. آسیب و پارگی این لیگامانها علاوه بر درد باعث بی ثباتی و گاهی خالی کردن زانو می شود.

• سندروم پلیکا (synovial plica syndrome)

غشاء سینوویوم بافتی است که سطح داخلی مفاصل را می پوشاند .

در بعضی موارددر مفصل زانو این غشاء ،چینهایی دارد که پلیکا نامیده می شوند. این چینها در حالت عادی نازک ومنعطف هستند و مشکلی ایجاد نمی کنند ولی اگر به علت حرکتهای مکرر زانو یا بیماریهای خاصی دچار التهاب شوند ممکن است مجموعه ای از علائم ایجاد نمایند که به آن سندروم پلیکا می گویند.

این علایم عبارتند از : درد متناوب جلو یا قسمت داخلی زانو، سرو صدای زانو ، احساس کلیک زانو ، احساس گیر کردن چیزی داخل زانو و خالی کردن زانو.

ب- علل عضلانی

عضله چهارسر ران در جلوی ران قرار دارد و وظیفه اصلی آن باز کردن زانو و تامین ثبات مفصل زانو می باشد .

هر عاملی که باعث ضعف این عضله شود می تواند منجر به خالی کردن زانو و ضعف زانو شود. استراحت طولانی و عدم حرکت زانو به دنبال گچ گیری یکی از دلایل ضعیف شدن این عضله می باشد.

در این موارد عضله بیماری خاصی ندارد ولی در بعضی موارد عضلات دچار بیماری می شوند که به طور کلی به آنها میوپاتی گفته می شود .

میوپاتی انواع بسیار زیادی دارد که در بعضی موارد میتوانند با ضعیف کردن عضله چهار سر منجر به خالی کردن زانو شوند. بعضی از داروها نیز می توانند باعث آسیب عضلانی و ضعف عضله شده ، منجر به خالی کردن زانو شوند که مشهورترین آنها داروهای پایین آورنده چربی خون هستند.

یکی دیگر از دلایل خالی کردن زانو وجود نقطه ماشه ای (trigger point) در عضله چهارسر ران در قسمت واستوس مدیالیس اوبلیکوس (VMO) می باشد . این نقطه ماشه ای می تواند فعال باشد و درد نیز ایجاد کند یا غیر فعال باشد و تنها باعث خالی کردن زانو شود.

ج-علل مربوط به دستگاه عصبی محیطی

منظور از دستگاه عصبی محیطی سلولهلی حرکتی شاخ قدامی نخاع و رشته های عصبی که از آنها شروع می شوند و به عضلات منتهی می شوند ،می باشد. هر عاملی که این مسیر را تحت تاثیر قرار دهد می تواند منجر به ضعف عضلات شود و اگر رشته های عصبی که مربوط به عضله چهار سر درگیر شوند می توانند منجر به خالی کردن زانو شوند.

این عوامل عبارتنداز : ۱- بیماریها ی سلول حرکتی نخاع مانند فلج اطفال ۲- بیماریهای شبکه عصبی کمر مانند تومر ۳- بیماریهای عصب رانی یا عصب فمورال که به آن نروپاتی فمورال گفته می شود. عصب فمورال ،عصب حرکتی عضله چهار سر ران می باشد .

ج- علل مربوط به دستگاه عصبی مرکزی

منظور از دستگاه عصبی مرکزی ، مغز و نخاع می باشد که بعضی از بیماریهای آن مانند ام اس (MS) می تواند منجر به خالی کردن زانو شود.

برای بررسی علت خالی کردن و ضعف زانوها ،مانند سایر موارد ، مهتمرین موضوع ،شرح حال دقیق و معاینه بالینی کامل است . پزشک بر اساس سایر علایم همراه و یافته های بالینی به دست آمده از معاینه ، ممکن از روشهای پاراکلینیک مانند گرافی ساده ، ام آرآی ،ازمایش خون و نوار عصب وعضله برای تشخیص علت استفاده کند.

نوار عصب وعضله با قابلیت بررسی عملکرد عضلات و اعصاب ،می تواند کمک قابل توجهی به تعیین علل غیر مرتبط با زانو نماید .